Jlobinda namoz vaqtlarini astronomik hisoblash xususiyatlari
Jlobinda namoz vaqtlarini aniq belgilash ibodat intizomi va vaqtga rioya qilish uchun muhimdir. Hisob-kitoblar taxminiy jadvalga emas, balki Quyoshning ma’lum sana va aniq geografik nuqtadagi holatiga tayanadi. Shuning uchun Jlobin shahridagi namoz vaqtları har kun astronomik formulalar asosida yangilanadi va bu natijalar mahalliy osmon harakati bilan bevosita bog‘liq bo‘ladi.
Hisoblashda Jlobinning geografik koordinatalari, vaqt mintaqasi, Quyoshning og‘ish burchagi va vaqt tenglamasi ishlatiladi. Amaliy jihatdan bu yerda asosiy tayanch nuqta — mahalliy quyosh peshini, ya’ni Zuhr vaqti. U Quyidagi tamoyil bo‘yicha aniqlanadi: 12 + TimeZone — Lng/15 — EqT. Demak, kunning qolgan namoz vaqtlari aynan shu astronomik nuqtadan boshlab hisoblanadi. Bu usul namoz vaqtini umumiy taqvimdan emas, real quyosh siklidan chiqaradi.
Quyoshning ufqdagi holati va vaqtga ta’siri
Bomdod, quyosh chiqishi, shom va xufton vaqtlarining barchasi Quyoshning ufqqa nisbatan balandligi bilan belgilanadi. Quyosh ufqqa yaqinlashganda atmosfera nuri sinishi sababli ko‘rinadigan holat biroz siljiydi. Shu sababli quyosh chiqishi va botishi hisobida 0.833° tuzatish ishlatiladi. Bu tuzatish atmosfera refraksiyasi va Quyosh diskning ko‘rinadigan chekkasini inobatga oladi.
Bomdod va xufton esa Quyosh ufqdan ma’lum burchak ostida pastda bo‘lganda aniqlanadi. Bu burchaklar tanlangan hisoblash metodiga qarab farqlanadi. Ayrim metodlar chuqurroq yoki sayozroq quyosh depressiyasini qabul qiladi. Natijada ibodat vaqtlari orasida bir necha daqiqa farq paydo bo‘lishi tabiiy holatdir va bu xato emas, balki fiqhiy va hisobiy an’analar farqidir.
Bomdod va xufton hisobida burchaklarning roli
Bomdod va xufton vaqtlarini aniqlashda Quyoshning depressiya burchagi asosiy omildir. Bu burchak qanchalik katta bo‘lsa, Quyosh ufqdan shunchalik uzoq deb hisoblanadi va mos ravishda vaqt erta yoki kech chiqadi. Turli xalqaro hisob metodlarida turlicha standartlar qo‘llanadi: MWL, ISNA, Egypt, Makkah, Karachi, Tehran, Jafari, France, Russia va Singapore kabi usullar shu tamoyilga asoslanadi. Demak, bir shahar uchun ko‘rsatilgan vaqtlar tanlangan metodning astronomik mezoniga bog‘liq bo‘ladi.
Jlobin kabi o‘rta kenglikdagi hududlarda fasllar bo‘yicha farq sezilarli bo‘lishi mumkin. Yozda oqshom va tong oralig‘i uzayadi, qishda esa qisqaradi. Shu sababli bir xil sana oralig‘ida bomdod va xufton orasidagi masofa ham mavsumga qarab o‘zgaradi. Bu o‘zgarish yer o‘qi qiyaligi va Quyoshning yillik ko‘rinma harakati bilan bog‘liq.
Asr vaqti: Hanafiy usul va standart usul
Asr namozining hisobida ikki asosiy yondashuv mavjud. Standard usulda soya koeffitsienti 1 olinadi, ya’ni obyekt soyasi peshindan keyingi paytda o‘z uzunligiga teng bo‘lganda Asr kiradi. Hanafiy usulda esa soyaga qo‘shimcha mezon qo‘llanadi: soya obyekt uzunligining ikki baravariga yetganda Asr kiradi. Jlobin musulmonlari uchun amaliy hisoblarda ko‘pincha hanafiy mezoni asosiy o‘rin tutadi.
Bu farq oddiy tafsilot emas. U Asr vaqtini sezilarli o‘zgartiradi, ayniqsa yilning ayrim fasllarida. Shuning uchun jadvalda ko‘rsatilgan Asr vaqtini ko‘rishda qaysi fiqhiy metod qo‘llanganini bilish muhim. Agar manbada hanafiy hisob qayd etilgan bo‘lsa, bu vaqt shariatdagi hanafiy amaliyotga mos keladi; standard usul esa boshqa hisob maktablarida ishlatiladi.
Jlobin shahridagi masjidlar
Jlobin shahridagi asosiy masjidlar bo‘yicha menga mutlaq ishonchli tasdiqlangan ma’lumotlar berilmagan. Shu sababli noto‘g‘ri nom, manzil yoki telefon raqami keltirishdan saqlanaman.
Xulosa
Jlobinda namoz vaqtları quyosh chiqishi va botishi, mahalliy geografik koordinatalar, vaqt mintaqasi hamda tanlangan hisob metodiga tayangan holda aniqlanadi. Bu qiymatlar qo‘lda taxmin qilinmaydi: ular qayta hisoblanadigan astronomik model natijasidir. Shuning uchun e’lon qilingan vaqtlar aniq sana va joy uchun tekshirilgan matematik hisob-kitob mahsuli bo‘lib, tasodifiy shakllantirilmaydi.