Lesnoyda namoz vaqtlari: astronomik hisoblashning asoslari
Lesnoy shahrida namoz vaqtlarini aniq bilish ibodatni o‘z vaqtida ado etish uchun muhimdir. Bu vaqtlar taxmin yoki odatiy jadval bilan emas, balki Quyoshning osmondagi real holatiga tayangan astronomik hisob bilan aniqlanadi. Shuning uchun Lesnoy uchun e’lon qilingan namoz vaqtlari joylashuv, sana va mahalliy vaqt zonasi bo‘yicha qayta hisoblanadigan natijadir.
Hisoblashda bir nechta asosiy omillar qo‘llanadi: shahar koordinatalari, vaqt mintaqasi, Quyoshning og‘ishi va vaqt tenglamasi. Lesnoyning geografik joylashuvi hisobga olinmaguncha aniq natija olish mumkin emas, chunki Quyoshning chiqishi, meridiandan o‘tishi va botishi bir xil kenglikdagi boshqa hududlardan farq qiladi. Shu sababli namoz vaqtlarini belgilashda har bir nuqtaga mos formulalar ishlatiladi.
Quyosh holati namoz vaqtlariga qanday ta’sir qiladi
Kun ichidagi asosiy tayanch nuqta — mahalliy quyosh peshini, ya’ni Zuhur vaqti. U Quyoshning osmon meridianidan o‘tishiga bog‘lanadi. Hisoblashda u odatda quyidagi mantiqqa tayangan holda olinadi: 12 + TimeZone — Lng/15 — EqT. Bu formula shuni ko‘rsatadiki, vaqtlar soat bo‘yicha taxminiy jadvaldan emas, balki Quyoshning haqiqiy astronomik holatidan kelib chiqadi.
Quyosh ufqqa yaqinlashganda ham alohida tuzatmalar kerak bo‘ladi. Quyosh diskining ko‘rinadigan cheti va atmosferadagi sinish tufayli ufq chizig‘i bilan bog‘liq vaqtlar ideal geometriyadagi vaqt bilan bir xil bo‘lmaydi. Shu sababli Quyosh chiqishi va botishi hisobida 0.833° standart tuzatma qo‘llanadi. Bu qiymat atmosfera refraksiyasi va Quyoshning ko‘rinadigan o‘lchamini inobatga oladi.
Bomdod va Xufton hisobida burchaklar roli
Bomdod va Xufton vaqtlari Quyoshning ufqdan pastga tushish burchagi bilan aniqlanadi. Ya’ni Quyosh markazi ufq ostida ma’lum darajaga yetganda tong va kechki shom oralig‘i hisoblanadi. Turli tan olingan usullarda bu burchaklar farq qiladi: ayrim metodlarda Bomdod va Xufton uchun bir xil bo‘lmagan depressiya burchaklari ishlatiladi, ba’zan esa Xufton uchun Mag‘ribdan keyingi qat’iy daqiqalar qo‘llanadi.
Bu farq xato emas. U — turli fiqhiy va hisobiy an’analarning natijasi. Amaliyotda MWL, ISNA, Egypt, Makkah, Karachi, Tehran, Jafari, France, Russia va Singapore kabi usullar uchraydi. Shuning uchun bir shaharda bir nechta ishonchli jadval bo‘lishi mumkin, ammo ular bir xil hisoblash mezoniga tayanmaydi.
Asr vaqtida Hanafiy va standart yondashuv
Lesnoy uchun Asr vaqtini hisoblashda Hanafiy mazhabi mezoni alohida ahamiyatga ega. Hanafiy hisobida soyaning uzunligi obyekt balandligining ikki baravariga yetganda Asr kiradi. Bu usul mintaqadagi ko‘plab musulmonlar uchun an’anaviy hisoblanadi va aynan shu sababli ba’zi jadvallarda Asr nisbatan kechroq ko‘rinadi.
Standart yondashuvda esa soya uzunligi bir baravar bo‘lganda Asr kiradi. Demak, ikki metod orasidagi farq fiqhiy qoidaga bog‘liq bo‘lib, astronomik hisobning o‘zi bir xil qoladi: faqat mezon boshqacha tanlanadi. To‘g‘ri jadvalni tanlashda foydalanuvchi o‘z mazhabiy amaliyotiga mos variantni tekshirishi lozim.
Lesnoy shahridagi masjidlar
Lesnoy shahri bo‘yicha bosh masjidlar yoki namozxonalar haqida men tasdiqlangan, aniq manzil va telefon ma’lumotlariga ega emasman. Noto‘g‘ri ma’lumot bermaslik uchun bu bo‘limga taxminiy jadval kiritilmadi.
Xulosa
Lesnoyda namoz vaqtlarini hisoblash koordinatalar, sana, vaqt zonasi va Quyoshning astronomik holatiga tayangan matematik jarayondir. Bomdod va Xufton burchaklar orqali, Quyosh chiqishi va botishi esa refraksiya tuzatmasi bilan aniqlanadi. Asr vaqti esa Hanafiy va standart mezonlarga ko‘ra farqlanadi. Shu bois e’lon qilingan vaqtlar tasodifiy emas, balki qayta tekshiriladigan, takror hosil qilinadigan hisob natijasidir.