Shchyolkovoda namoz vaqtlarining astronomik hisoblanishi
Shchyolkovo shahrida namoz vaqtlarini aniq belgilash uchun asos sifatida Quyoshning osmondagi haqiqiy holati olinadi. Bu yondashuv odatiy taxminlarga emas, balki koordinata, sana va vaqt mintaqasiga bog‘liq matematik formulalarga tayanadi. Shuning uchun e’lon qilingan vaqtlar mahalliy sharoitga mos, tekshiriladigan va bir xil qoidalar bo‘yicha qayta hisoblanadigan natijadir.
Shchyolkovo Moskva viloyatida joylashgan bo‘lib, uning geografik kenglik va uzunligi hisobda muhim rol o‘ynaydi. Kenglik Quyoshning ufqqa nisbatan balandligini, uzunlik esa mahalliy quyosh vaqtining qaysi lahzada yuz berishini belgilashga yordam beradi. Vaqt zonasi bilan birga bu omillar Zuxr, Bomdod, Peshin, Asr, Shom va Xufton vaqtlarining aniq chiqishiga xizmat qiladi.
Quyosh holati vaqtlarni qanday belgilaydi
Hisoblashning markazida mahalliy quyosh peshini turadi. Astronomik modelda Zuxr quyidagi tamoyilga yaqin formula bilan aniqlanadi: 12 + vaqt zonasi — uzunlik/15 — tenglama tuzatmasi. Ya’ni, asosiy nuqta Quyoshning meridiandan o‘tishidir. Qolgan namozlar shu nuqtadan keyin yoki oldin Quyoshning ufqqa nisbatan joylashuviga qarab chiqariladi.
Sharqdan Quyosh chiqishi va g‘arbda botishi ham xuddi shu prinsipga asoslanadi. Ufq yaqinida atmosfera nurlanishni sinadi, shu sababli amaliy hisoblarda 0.833° tuzatma qo‘llanadi. Bu tuzatma Quyosh diskining ko‘rinadigan chetini va atmosfera refraksiyasini hisobga oladi. Natijada quyosh chiqishi va botishi faqat nazariy emas, balki kuzatuvga yaqin qiymat bo‘ladi.
Bomdod va Xufton uchun burchaklar
Bomdod va Xufton vaqtlari Quyoshning ufq ostidagi pastlash burchagi, ya’ni depressiya burchagi orqali hisoblanadi. Turli e’tirof etilgan metodlarda bu burchaklar bir xil emas. Shu sababli ayrim metodlarda Bomdod ertaroq, Xufton esa kechroq chiqishi mumkin. Bu xato emas, balki fiqhiy va hisoblash an’analaridagi farqdir.
Ayrim usullarda Xufton uchun sobit daqiqalar qo‘llanadi, boshqa usullarda esa alohida burchak ishlatiladi. Muhimi shuki, vaqtlar tasodifiy tanlanmaydi; ular Quyoshning ufq ostidagi holatiga doir formulalar orqali hosil qilinadi. Shuning uchun bir shaharda ham turli tanlangan metodlar orasida kichik farqlar kuzatilishi tabiiy.
Asr namozini hisoblash: Hanafiy usuli va standart usul
Shchyolkovo kabi hududlarda Asr vaqtini hisoblashda odatda hanafiy mazhabi qo‘llanadi. Bu usulda soyaning uzunligi peshindan keyin obyekt balandligining ikki baravari bo‘lganda Asr kiradi. Ya’ni koeffitsiyent 2 ishlatiladi. Bu yondashuv mintaqadagi ko‘plab musulmonlar uchun an’anaviy hisoblanadi va fiqhiy jihatdan keng tanilgan.
Standart usulda esa koeffitsiyent 1 olinadi, ya’ni soyaning obyekt balandligiga teng bo‘lishi kifoya deb qaraladi. Amaliy jihatdan bu Asr vaqtini avvalroq chiqaradi. Shuning uchun jadvalni ko‘rayotganda qaysi usul tanlanganiga e’tibor berish zarur. To‘g‘ri metod tanlovi ibodat vaqtining aniqligiga bevosita ta’sir qiladi.
Hisoblashda ishlatiladigan asosiy omillar
- Shahar koordinatalari: kenglik va uzunlik.
- Vaqt zonasi: mahalliy soatni astronomik holat bilan moslashtiradi.
- Sana: Quyoshning og‘ish burchagi har kuni o‘zgaradi.
- Tenglama tuzatmasi: haqiqiy quyosh va o‘rtacha vaqt farqini hisobga oladi.
- Ufq yaqinidagi refraksiya: chiqish va botish vaqtlarini aniqroq qiladi.
Shu omillar birgalikda ishlagani uchun namoz vaqtlarini qo‘lda taxmin qilish o‘rniga astronomik hisobdan foydalanish ancha ishonchli bo‘ladi. Ayniqsa, qish va yoz oylarida kunduz uzunligi sezilarli o‘zgargani sababli, bunday hisoblar amaliy ehtiyojni to‘g‘ri qoplaydi.
Shchyolkovo shahridagi musulmonlar uchun eng to‘g‘ri yondashuv — e’lon qilingan vaqtlarni tanlangan metodga mos holda kuzatish va jadvaldagi Asr hisobining Hanafiy yoki standart variantini tekshirishdir. Bu tartib ibodat vaqtlarini muntazam, izchil va ilmiy asosda belgilash imkonini beradi.
Shchyolkovo shahridagi masjidlar
Aniq va tasdiqlangan manba ma’lumoti bo‘lmagani uchun bu bo‘lim kiritilmadi.
Xulosa
Shchyolkovoda namoz vaqtlarini hisoblash — bu oddiy taqvim emas, balki Quyoshning real astronomik holatiga tayangan matematik jarayon. Shu sababli e’lon qilingan vaqtlar tasodifiy emas, balki qayta tekshiriladigan hisob-kitob natijasidir.