Vahdatda namoz vaqtlarini aniq hisoblash haqida
Vahdat shahrida namoz vaqtlarini to‘g‘ri belgilash musulmonlar uchun kundalik ibodat tartibining asosiy qismidir. Bu vaqtlar taxmin bilan emas, balki Quyoshning osmondagi real holati asosida hisoblanadi. Shuning uchun e’lon qilingan jadval har bir sana va har bir geografik nuqta uchun alohida astronomik hisob natijasidir.
Vahdatning koordinatalari va vaqt mintaqasi hisobda muhim rol o‘ynaydi. Bir xil davlat ichida ham joylashuv biroz o‘zgarsa, Quyosh chiqishi, botishi va peshin markazi bilan bog‘liq vaqtlar siljiydi. Shu sababli Vahdatda namoz vaqtlari aynan shu shahar uchun mo‘ljallangan formulalar bilan chiqariladi.
Hisoblashning astronomik asosi
Namoz vaqtlarining asosi mahalliy quyosh peshinidir. Peshin vaqti Quyoshning meridiandan o‘tish lahzasi bo‘lib, qolgan vaqtlar shu nuqtadan hisoblanadi. Amaliy formulada uzunlik, vaqt mintaqasi va vaqt tenglamasi hisobga olinadi. Natijada zohiriy Quyosh harakatiga mos, barqaror va takrorlanadigan hisob olinadi.
Quyosh chiqishi va botishi ufq chizig‘iga nisbatan aniqlanadi. Bu yerda atmosferadagi sinish va Quyosh diskning ko‘rinadigan hajmi uchun 0,833° tuzatma qo‘llanadi. Ya’ni ufqqa tegib ko‘ringan payt astronomik jihatdan Quyosh markazining aniq ufq ostida emas, balki ko‘rinadigan disk holati bilan bog‘liq hisobdir.
Fajr va Isha vaqtlaridagi burchaklar
Bomdod va xufton vaqtlari Quyoshning ufq ostidagi burchagi bilan belgilanadi. Quyosh ufqdan qanchalik pastga tushsa, tong oldi yoki kechki shafaq sharoiti shunchalik o‘zgaradi. Shu sababli Fajr va Isha uchun turli ishonchli hisob metodlarida turli depressiya burchaklari ishlatiladi.
Bu farq xato emas. U fiqhiy va astronomik konvensiyalarning farqidir. Ayrim metodlarda Fajr uchun bir burchak, Isha uchun boshqa burchak tanlanadi; ba’zi metodlarda esa Isha Mag‘ribdan keyin ma’lum daqiqa o‘tishi bilan olinadi. Demak, bu vaqtlar ham Quyosh holatiga tayanadi, lekin tanlangan usulga qarab sonlar farqlanishi mumkin.
Asr vaqtining hisoblanishi: Hanafiy va standart usul
Vahdat va mintaqadagi ko‘plab musulmonlar uchun Asr hisobida Hanafiy mazhabi qo‘llanadi. Bu usulda Asr vaqti obyekt soyasi tushdan keyin uning o‘z bo‘yining ikki barobariga yetganda kiradi. Shu bois hisobda tayanish koeffitsienti 2 olinadi.
Standart usulda esa ko‘pchilik hisob tizimlarida soya koeffitsienti 1 ishlatiladi. Ya’ni Asr boshlanishi ertaroq chiqadi. Shuning uchun bir xil joy va bir xil sana uchun Hanafiy va standart usul bo‘yicha Asr vaqtlari farq qiladi. Agar jadvalda Hanafiy usuli tanlangan bo‘lsa, u fiqhiy jihatdan shu mezonga mos hisoblangan bo‘ladi.
Vaqtlarning amaliy ma’nosi
- Subh vaqti tong yorishishidan oldingi astronomik sharoitga bog‘liq.
- Quyosh chiqishi ufqdagi ko‘rinadigan chiqish lahzasiga asoslanadi.
- Peshin Quyoshning eng yuqori nuqtasidan boshlab aniqlanadi.
- Asr soyalar uzunligi bilan o‘lchanadi.
- Shom Quyosh botishi bilan kiradi.
- Xufton shafaq yo‘qolishi bilan bog‘lanadi.
Shu sababli namoz vaqtlarini tushunishda faqat soatga qarash yetarli emas. Asosiy mezon — osmondagi Quyoshning holati. Astronomik hisob aynan shu tabiiy siklni matematik ifodaga aylantiradi.
Xulosa
Vahdatda e’lon qilinadigan namoz vaqtlari geografik koordinatalar, vaqt mintaqasi, Quyoshning og‘ishi, vaqt tenglamasi va ufq geometriyasiga asoslangan qayta hisoblanadigan natijadir. Bu jadval taxminiy emas, balki tekshiriladigan formulalar mahsulidir. Shuning uchun berilgan raqamlar biror matnli taxmin emas, balki aniq astronomik hisobning ifodasidir.