Voljskiyda namoz vaqtlari qanday hisoblanadi
Voljskiy shahrida namoz vaqtlarini aniq belgilashda asosiy mezon — Quyoshning osmondagi haqiqiy holatidir. Bu yondashuv taxminiy jadvalga emas, balki geografik koordinatalar, mahalliy vaqt mintaqasi, sana, Quyoshning og‘ishi va vaqt tenglamasiga tayangan matematik hisobga asoslanadi. Shuning uchun e’lon qilinadigan vaqtlar shu hududning real astronomik sharoitini aks ettiradi.
Voljskiy uchun hisoblashda shahar koordinatalari va Europe/Volgograd vaqt zonasi inobatga olinadi. Avval mahalliy quyosh peshini aniqlanadi, ya’ni Quyoshning meridiandan o‘tish vaqti hisoblanadi. Keyingi barcha namozlar shu tayanch nuqtadan kelib chiqib topiladi. Bu usul namoz vaqtlarini kunlik Quyosh harakatiga bog‘laydi va natijani har bir sana uchun alohida beradi.
Quyosh holati va astronomik asos
Quyosh ufq bo‘yicha qayerda turgani namoz vaqtlariga bevosita ta’sir qiladi. Tong yorishishi, Quyosh chiqishi, peshin, asr, shom va tun kirishi — barchasi Quyoshning balandligi va ufqqa nisbatan burchagi bilan belgilanadi. Sunrise va sunset hisobida atmosferadagi refraksiya ham qo‘llanadi, shu sababli ufqda ko‘rinadigan Quyosh diskining holati 0.833° tuzatish bilan baholanadi. Bu kichik ko‘rinadigan farq amaliy hisobda muhimdir.
Fajr va Isha vaqtlarida Quyoshning ufqdan pastlash burchagi, ya’ni depressiya burchagi ishlatiladi. Turli e’tirof etilgan hisob usullarida bu burchaklar bir xil emas. Shu sababli Fajr va Isha vaqtlari metodga qarab ozgina farq qilishi tabiiy. Bu xato emas, balki fiqhiy va astronomik konvensiyalarning farqidir.
Fajr va Isha uchun burchaklar
Fajr odatda tong yorishishining boshlanishiga, Isha esa kechki shafaqning yo‘qolishiga bog‘lanadi. Hisobda Quyosh ufq ostiga ma’lum burchakka tushganda shu vaqtlar aniqlanadi. Ayrim usullarda Isha uchun burchak ishlatiladi, ayrimlarida esa Mag‘ribdan keyin belgilangan daqiqalar qo‘llanadi. Shu sababli bir xil shahar uchun ham turli metodlarda farq paydo bo‘lishi mumkin.
Voljskiy kabi o‘rta kenglikdagi shaharlarda mavsumiy farqlar seziladi: yozda oq tunlarga yaqinlashuvchi uzun shomlar kuzatilsa, qishda esa tong va kech kirishi qisqaradi. Shuning uchun hisoblash tizimi faqat bitta sobit son bilan emas, balki sana bo‘yicha o‘zgaruvchi Quyosh koordinatalari bilan ishlaydi.
Asr namozini hisoblash: Hanafiy va standart yondashuv
Asr namozida asosiy farq soyaning uzunligi bilan belgilanadi. Hanafiy mazhabida hisob koeffitsienti 2 qo‘llanadi: ya’ni ob’ekt soyasi peshindan keyingi eng qisqa soyaga qo‘shilganda uning ikki barobariga yetganda Asr kiradi. Bu Voljskiy musulmonlari orasida keng qo‘llanadigan an’anaviy yondashuvdir.
Standart hisob usulida esa koeffitsient 1 ishlatiladi. Bu usulda Asr vaqti soyaning bir barobar uzayishiga qarab belgilanadi. Ikki yondashuv ham matematik jihatdan aniq, biroq fiqhiy mezonlari boshqacha. Shu bois namoz jadvalidagi Asr vaqtini ko‘rganda qaysi metod ishlatilganiga e’tibor berish zarur.
Voljskiyda amaliy aniqlik nimaga bog‘liq
Hisob natijasiga sana, geografik uzunlik, kenglik va vaqt zonasi birgalikda ta’sir qiladi. Voljskiy Volgograd viloyatida joylashgani uchun mahalliy vaqt farqi va Quyoshning yillik siljishi muntazam ravishda inobatga olinadi. Shu sababli namoz vaqtlarini boshqa shahar jadvali bilan solishtirish to‘g‘ri emas.
Eng to‘g‘ri amaliy yondashuv — aynan shu shahar uchun ishlab chiqilgan astronomik hisobdan foydalanish va tanlangan metodni bir xil saqlashdir. Agar foydalanuvchi Hanafiy usulini tanlasa, Asr vaqti ham shu mezon bilan chiqadi; boshqa metod tanlansa, Fajr va Isha ham o‘sha metodning burchaklariga mos keladi.
Xulosa
Voljskiyda namoz vaqtlarining e’lon qilinadigan ko‘rsatkichlari tasodifiy emas. Ular Quyoshning real holati, koordinatalar, vaqt zonasi, ufqdagi refraksiya va tanlangan fiqhiy metod asosida qayta tiklanadigan matematik hisob natijasidir. Shu sababli jadvaldagi har bir vaqt astronomik asosga ega va kundan kunga aniq yangilanadi.