Mejdurechenskda namoz vaqtlarining astronomik hisoblanishi
Mejdurechenskdagi musulmonlar uchun namoz vaqtini aniq bilish muhim, chunki har bir vaqt bevosita Quyoshning osmondagi holatiga bog‘liq. Namoz vaqtlari taxminiy jadval emas, balki sana, geografik koordinata va mahalliy vaqt mintaqasiga tayangan matematik hisob natijasidir. Shu sababli Mejdurechensk uchun e’lon qilinadigan vaqtlar shahar joylashgan nuqtaga mos ravishda alohida hisoblanadi.
Hisoblashning asosida mahalliy quyosh peshini turadi. Ya’ni Zuhr vaqti Quyosh meridiandan o‘tgan lahzaga yaqin aniqlanadi. Amaliy hisobda bu jarayon uzunlik, vaqt mintaqasi va vaqt tenglamasi orqali belgilanadi. Natijada quyosh kuni bilan bog‘langan aniq nuqta olinadi va boshqa namoz vaqtlar shu nuqtadan keyin yoki oldin chiqariladi.
Quyoshning holati namoz vaqtlariga qanday ta’sir qiladi
Fajr, Zuhr, Asr, Mag‘rib va Isha vaqtlarining har biri Quyoshning balandligi yoki ufqqa nisbatan holatidan kelib chiqadi. Tong otishi bilan Quyosh ufqqa yaqinlashadi, shunda Fajr vaqti kiradi. Quyosh to‘liq ko‘tarilgach, bomdoddan keyingi oraliq yakunlanadi. Peshinda Quyosh eng yuqori nuqtaga yaqin bo‘ladi. Kechga tomon Quyosh ufqqa tushib, Mag‘rib va keyin Isha vaqti aniqlanadi.
Ufqdagi ko‘rinadigan Quyosh diskining haqiqiy holati atmosferaning sindirish ta’siri sabab biroz farq qiladi. Shu bois quyosh chiqishi va botishi 0.833° tuzatish bilan hisoblanadi. Bu tuzatish atmosferaviy refraksiya va Quyosh diskining ko‘rinadigan chetini inobatga oladi. Demak, sunrise va sunset ham oddiy taxmin emas, balki astronomik formula natijasidir.
Fajr va Isha uchun burchaklar
Fajr va Isha vaqtlari odatda Quyoshning ufq ostiga tushish burchagi, ya’ni depressiya burchagi orqali topiladi. Turli e’tirof etilgan metodlarda bu burchaklar bir xil emas. Shuning uchun ayrim shaharlarda bir xil sana uchun Fajr va Isha biroz farq qilishi tabiiy holatdir. Bu xato emas, balki hisoblash konvensiyasining farqidir.
Ayrim metodlarda Isha ma’lum burchak bilan, ayrimlarida esa Mag‘ribdan keyingi qat’iy daqiqalar bilan belgilanadi. Shu sababli foydalanuvchi tanlangan metodni bilishi kerak. Mejdurechensk uchun ko‘rsatilgan jadval ham aynan shu tanlangan hisob usuliga asoslanadi.
Asr namozini hisoblash: Hanafiy usuli
Mejdurechenskdagi musulmonlar uchun Asr vaqtini hisoblashda odatda Hanafiy mazhabi qo‘llanadi. Bu usulda mezon soyaning uzunligi ikki baravar bo‘lishidir. Ya’ni jism soyasi peshindagi eng qisqa soya ustiga yana uning ikki baravari qo‘shilganda Asr kiradi. Bu usul an’anaviy ravishda ko‘plab musulmon jamoalarida qabul qilingan.
Standart yondashuvda esa soyaning mezoni bir baravar deb olinadi. Shu sababli standart usulda Asr vaqti Hanafiy usulga nisbatan ertaroq kiradi. Jadvalda qaysi usul ishlatilgani aniq bo‘lishi lozim, chunki mazkur farq amaliy natijaga bevosita ta’sir qiladi.
Hisoblashda ishlatiladigan asosiy omillar
- Mejdurechenskning geografik koordinatalari.
- Asia/Novokuznetsk vaqt mintaqasi.
- Sana bo‘yicha Quyoshning og‘ish burchagi.
- Vaqt tenglamasi va mahalliy quyosh peshini.
- Ufqqa nisbatan atmosferaviy tuzatishlar.
- Tanlangan fiqhiy va astronomik metod.
Shu omillar birgalikda ishlaganda natija aniq va takrorlanadigan bo‘ladi. Shu sababli bir xil sana va bir xil metod uchun vaqtlar qayta hisoblanganda ham bir xil chiqadi.
Xulosa
Mejdurechenskda namoz vaqtlarini aniqlashda asosiy mezon — Quyoshning real astronomik holati. Hisob koordinata, vaqt mintaqasi, sana va tanlangan metodga tayangan holda bajariladi. Fajr va Isha uchun burchakli usullar, Asr uchun esa Hanafiy va standart qoidalar o‘zaro farq qiladi. Natijada e’lon qilinadigan vaqtlar qo‘lda taxmin qilingan emas, balki qayta tekshirilishi mumkin bo‘lgan matematik hisob mahsulidir.