Termizda namoz vaqtlari qanday hisoblanadi
Termiz shahrida namoz vaqtlarini aniq bilish ibodatni o‘z vaqtida ado etish uchun muhimdir. Bu hisob oddiy taxmin emas, balki Quyoshning ma’lum sana va ma’lum geografik nuqtadagi holatiga tayangan astronomik hisob-kitobdir. Shuning uchun Termiz uchun chiqarilgan vaqtlar shaharning kenglik va uzunligi, vaqt mintaqasi hamda shu kunning quyosh harakatiga mos ravishda belgilanadi.
Hisoblashning markazi mahalliy quyosh peshinidir. Peshin vaqti Quyosh osmondagi eng baland nuqtaga yaqinlashgan lahzaga bog‘lanadi va undan keyin boshqa namozlar hisoblanadi. Bu usul vaqtni qo‘lda taxmin qilishga emas, balki matematik formulalarga tayanadi. Natijada har bir sana uchun alohida va qayta tekshiriladigan jadval hosil bo‘ladi.
Quyoshning holati namoz vaqtlariga qanday ta’sir qiladi
Bomdod, quyosh chiqishi, peshin, asr, shom va xufton vaqtlarining barchasi Quyoshning ufqqa nisbatan burchagi bilan bog‘langan. Quyosh ufqdan pastda bo‘lganda tong shafaqi, ufqqa chiqqanda esa quyosh chiqishi aniqlanadi. Quyosh botishi paytida shom kiradi. Shuning uchun astronomik hisobda ufq chizig‘i, atmosferadagi sinish va Quyosh diskning ko‘rinadigan holati ham inobatga olinadi.
Quyosh chiqishi va botishi uchun standart 0,833° tuzatma ishlatiladi. Bu qiymat atmosferadagi refraksiya va Quyoshning ko‘rinadigan yarim diametrini hisobga oladi. Demak, ko‘rinayotgan quyosh chiqishi va quyosh botishi sof geometrik nuqtadan biroz farq qiladi. Aynan shu farq namoz vaqtlarining amaliy aniqligini ta’minlaydi.
Bomdod va xuftonning hisoblanishi
Bomdod va xufton uchun Quyoshning ufq ostidagi depressiya burchagi qo‘llanadi. Turli ishonchli metodlarda bu burchaklar har xil bo‘lishi mumkin. Bu farq xatolik emas, balki tanlangan hisoblash an’anasining natijasidir. Ba’zi metodlar bomdod va xufton uchun katta burchakdan foydalanadi, ayrimlari esa muayyan hudud yoki fiqhiy yondashuvga mos boshqa qiymatlarni oladi.
Shu bois Termizdagi jadvalni ko‘rishda vaqtlarning qaysi metod bo‘yicha chiqarilganiga e’tibor berish kerak. Bir xil sana uchun metodlar orasida bir necha daqiqa farq bo‘lishi tabiiy holatdir.
Asr va Hanafiy mazhabidagi hisob
Asr vaqti soya uzunligiga qarab belgilanadi. Termiz uchun hisobda hanafiy mazhabi qo‘llanadi, ya’ni obyekt soyasi peshindan keyin uning o‘z balandligining ikki baravariga yetganda Asr boshlanadi. Bu Markaziy Osiyo musulmonlari orasida keng tarqalgan amaliy hisobdir.
Standard usulda esa soya koeffitsiyenti 1 olinadi. Ya’ni obyekt soyasi uning balandligiga teng bo‘lganda Asr kiradi. Shunday qilib, Hanafi usuli bo‘yicha Asr odatda Standard usulga nisbatan kechroq boshlanadi. Bu farq ayniqsa yoz oylarida yaqqolroq ko‘rinadi.
Termiz uchun hisoblashda nimalar inobatga olinadi
- shaharning koordinatalari: 37.224170° kenglik va 67.278330° uzunlik;
- vaqt mintaqasi: Asia/Samarkand;
- sanaga bog‘liq Quyosh og‘ishi;
- mahalliy quyosh peshini;
- ufqdagi refraksiya tuzatmasi;
- tanlangan fiqhiy va astronomik metod.
Bu omillar birgalikda Termizdagi har bir kun uchun aniq va takrorlanadigan natija beradi. Shuning uchun namoz vaqtlari umumiy jadvalga emas, aynan shu hududning astronomik sharoitiga asoslanadi.
Xulosa
Termizda e’lon qilinadigan namoz vaqtlari tasodifiy emas. Ular koordinata, sana, vaqt mintaqasi va Quyoshning haqiqiy osmondagi holatiga tayangan hisob-kitob mahsulidir. Shuning uchun bu qiymatlar tekshiriladigan, qayta hisoblanadigan va ilmiy asosga ega natijalardir.